Hoe beveilig ik patiëntdata bij thuiswerken?

Patiëntdata beveilig je bij thuiswerken door technische maatregelen te combineren met duidelijk beleid en bewustwording bij medewerkers. Zorgorganisaties zijn wettelijk verplicht om persoonsgegevens te beschermen, ook buiten de muren van de instelling. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over veilig thuiswerken in de zorg.

Welke risico’s brengt thuiswerken mee voor patiëntgegevens?

Thuiswerken vergroot het risico op ongeautoriseerde toegang tot patiëntgegevens, omdat medewerkers buiten de beveiligde omgeving van de zorginstelling werken. Onbeveiligde wifi-netwerken, privéapparaten zonder organisatiebeheer en een gebrek aan fysieke afscherming maken patiëntdata kwetsbaar voor datalekken, phishing en onbedoelde blootstelling.

De meest voorkomende risico’s bij thuiswerken in de zorg zijn:

• Onbeveiligde internetverbindingen: Thuisnetwerken en openbare wifi missen de beveiligingslagen van een zakelijk netwerk.
• Gebruik van privéapparaten: Laptops of tablets zonder organisatiebeheer kunnen verouderde software of ontbrekende versleuteling hebben.
• Phishing en social engineering: Medewerkers die thuiswerken zijn vaker doelwit van gerichte aanvallen, omdat ze minder snel collega’s kunnen raadplegen.
• Onbedoelde blootstelling: Schermen zichtbaar voor huisgenoten, of documenten die worden afgedrukt op een gedeelde printer.
• Zwakke wachtwoorden en geen meerfactorauthenticatie: Zonder centrale afdwinging gebruiken medewerkers thuis sneller eenvoudige inloggegevens.

Persoonlijke gezondheidsinformatie, waaronder registratiegegevens, betalingsinformatie en gegevens uit medisch onderzoek, is bijzonder gevoelig. Een lek kan niet alleen juridische gevolgen hebben, maar ook het vertrouwen van patiënten ernstig schaden.

Wat zegt de AVG over het verwerken van patiëntdata thuis?

De AVG verplicht zorgorganisaties om passende technische en organisatorische maatregelen te treffen voor de bescherming van persoonsgegevens, ongeacht de locatie waar die verwerking plaatsvindt. Thuiswerken verandert niets aan deze verplichting: de verantwoordelijkheid voor de beveiliging van patiëntdata blijft bij de zorgorganisatie liggen.

Patiëntdata valt onder de categorie bijzondere persoonsgegevens binnen de AVG. Dit betekent dat de verwerkingsverantwoordelijke, de zorgorganisatie, strengere eisen moet naleven. Concreet houdt dit in dat je als organisatie moet kunnen aantonen dat:

• Er een rechtmatige grondslag is voor de verwerking.
• Gegevens niet langer worden bewaard dan noodzakelijk.
• Toegang tot patiëntdata beperkt is tot bevoegde medewerkers.
• Beveiligingsmaatregelen zijn gedocumenteerd en regelmatig worden geëvalueerd.

Het is belangrijk te weten dat NEN 7510 een deel van de AVG-eisen afdekt, maar niet volledig. Voldoen aan NEN 7510 impliceert dus niet automatisch volledige AVG-compliance. Aanvullende maatregelen, bijvoorbeeld op het gebied van verwerkersovereenkomsten en rechten van betrokkenen, blijven afzonderlijk aandacht vragen.

Welke technische maatregelen zijn verplicht voor thuiswerkende zorgmedewerkers?

Thuiswerkende zorgmedewerkers zijn verplicht gebruik te maken van beveiligde verbindingen, versleutelde apparaten en meerfactorauthenticatie. Deze maatregelen vloeien voort uit de eisen van de AVG en uit NEN 7510, de Nederlandse norm voor informatiebeveiliging in de zorg.

NEN 7510 richt zich op organisaties die persoonlijke gezondheidsinformatie verwerken en schrijft voor dat de beschikbaarheid, vertrouwelijkheid en integriteit van die gegevens te allen tijde geborgd zijn. Vertaald naar de thuiswerksituatie betekent dit minimaal de volgende technische maatregelen:

• VPN-verbinding: Medewerkers verbinden altijd via een beveiligde VPN met de systemen van de organisatie.
• Meerfactorauthenticatie (MFA): Toegang tot zorgsystemen vereist naast een wachtwoord een tweede verificatiestap.
• Schijfversleuteling: Apparaten waarmee patiëntdata wordt verwerkt, zijn volledig versleuteld, zodat gegevens bij diefstal niet leesbaar zijn.
• Patchbeheer en antivirussoftware: Apparaten worden automatisch bijgewerkt en beschermd tegen malware.
• Toegangsbeheer op basis van rollen: Medewerkers hebben alleen toegang tot de gegevens die zij voor hun werk nodig hebben.
• Automatische schermvergrendeling: Apparaten vergrendelen na een korte periode van inactiviteit.

Belangrijk om te onthouden: een individuele applicatie of browser kan niet zelfstandig NEN 7510-compliant zijn. De organisatie die de applicatie inzet, is verantwoordelijk voor het waarborgen van de juiste beveiligingsmaatregelen rondom het gebruik ervan. Meer over de brede aanpak van informatiebeveiliging lees je op onze expertisepagina.

Hoe stel je een veilig thuiswerkbeleid op voor de zorg?

Een veilig thuiswerkbeleid voor de zorg stel je op door concrete afspraken te maken over toegestane apparaten, verbindingen, gedragsregels en meldingsplichten, en dit beleid te verankeren in het informatiebeveiligingsmanagementsysteem (ISMS) van de organisatie. Zonder schriftelijk beleid ontbreekt de basis voor aantoonbare naleving van NEN 7510 en de AVG.

Een goed thuiswerkbeleid bevat in ieder geval de volgende onderdelen:

1. Toegestane apparaten en systemen: Beschrijf welke apparaten medewerkers mogen gebruiken en of privéapparaten zijn toegestaan, en zo ja, onder welke voorwaarden.
2. Verbindingseisen: Leg vast dat medewerkers altijd via VPN werken en geen openbare wifi gebruiken zonder extra beveiliging.
3. Fysieke maatregelen thuis: Denk aan het gebruik van een privéruimte, het vergrendelen van schermen en het niet afdrukken van patiëntdata op een gedeelde printer.
4. Gedragsregels: Stel regels op over het delen van informatie via e-mail, chat of video, en over het opslaan van gegevens op lokale schijven.
5. Training en bewustwording: Zorg dat medewerkers weten wat de risico’s zijn en hoe zij verdachte situaties herkennen en melden.
6. Meldingsplicht bij incidenten: Beschrijf hoe en bij wie medewerkers een vermoedelijk datalek melden, en binnen welk tijdsbestek.

NEN 7510 benadrukt dat informatiebeveiliging organisatiebreed moet worden ingericht en aantoonbaar geborgd. Een thuiswerkbeleid is daarmee geen losstaand document, maar een integraal onderdeel van het bredere ISMS.

Wat doe je bij een datalek dat ontstaat tijdens thuiswerken?

Bij een datalek dat ontstaat tijdens thuiswerken meld je het incident zo snel mogelijk intern, beoordeelt de organisatie de ernst en omvang, en meld je het binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens als de drempel daarvoor is bereikt. Snelheid en documentatie zijn cruciaal.

Volg bij een vermoedelijk datalek deze stappen:

1. Meld het direct intern: De medewerker informeert de aangewezen contactpersoon of de functionaris voor gegevensbescherming (FG) zodra het incident wordt ontdekt.
2. Beperk de schade: Isoleer het getroffen apparaat, wijzig wachtwoorden en blokkeer ongeautoriseerde toegang zo snel mogelijk.
3. Beoordeel de ernst: Bepaal welke gegevens zijn betrokken, hoeveel personen zijn geraakt en wat de mogelijke gevolgen zijn voor de betrokkenen.
4. Meld bij de Autoriteit Persoonsgegevens: Als het lek een risico vormt voor de rechten en vrijheden van betrokkenen, meld je het binnen 72 uur. Bij een hoog risico informeer je ook de betrokkenen zelf.
5. Documenteer het incident: Leg alle stappen, bevindingen en genomen maatregelen vast in het incidentregister. Dit is een verplichting onder de AVG.
6. Analyseer de oorzaak: Onderzoek hoe het lek kon ontstaan en welke maatregelen herhaling voorkomen.

NEN 7510 schrijft voor dat incidenten tijdig worden gemeld en dat organisaties beschikken over een functionerend continuïteitsplan. De herziene NEN 7510:2024 bevat bovendien beheersmaatregelen die vooruitlopen op de NIS2-richtlijn, waaronder eisen rondom externe incidentrapportage. De NIS2-richtlijn wordt naar verwachting in het tweede kwartaal van 2026 in de Nederlandse wetgeving verankerd als de Cyberbeveiligingswet.

Hoe Diks Process Support helpt met het beveiligen van patiëntdata bij thuiswerken

Wij begrijpen dat informatiebeveiliging in de zorg complex is, zeker wanneer medewerkers vanuit huis werken. Als technisch-bedrijfskundig adviesbureau helpen wij zorgorganisaties om NEN 7510-compliant te werken, van beleidsontwikkeling tot aantoonbare borging in de dagelijkse praktijk.

Wat wij voor jouw organisatie kunnen doen:

• Een GAP-analyse uitvoeren om te bepalen waar jouw thuiswerkbeleid en ISMS nog tekortschiet ten opzichte van NEN 7510.
• Het thuiswerkbeleid opstellen of verbeteren, inclusief gedragsregels, technische eisen en meldingsprocedures.
• Begeleiding bij de implementatie van het ISMS, zodat informatiebeveiliging organisatiebreed is geborgd.
• Ondersteuning bij interne audits en de voorbereiding op NEN 7510-certificering.
• Training en bewustwording voor medewerkers over veilig thuiswerken en het herkennen van beveiligingsrisico’s.

Wil je weten hoe jouw organisatie er nu voor staat op het gebied van NEN 7510 certificering? Neem vrijblijvend contact op via onze contactpagina en wij denken graag met je mee.

Gerelateerde artikelen

• Wat controleert een ISO 45001-auditor op de werkvloer?
• Wat is het verschil tussen NEN 7510 en ISO 27001?
• Geldt NEN 7510 voor ICT-leveranciers in de zorg?
• Hoe combineer ik NEN 7510 en NIS2 zonder dubbel werk?
• Welke bedrijven hebben ISO 9001 nodig?
• Wat zijn de voordelen van ISO 9001 voor de zorgsector?
• Hoe onderscheid je je als bedrijf met ISO 9001 bij aanbestedingen?
• Hoe werkt SCL voor hoofdaannemers en onderaannemers samen?
• Wat is het verschil tussen SCL en de CO2-prestatieladder?
• Welke KPI's gebruik je voor ISO 27001?