Beveiligingsrisico’s in kaart brengen begint met een gestructureerde risicoanalyse: je identificeert welke informatie je verwerkt, wie er toegang toe heeft, wat er mis kan gaan en hoe groot de impact daarvan is. Voor zorgorganisaties is dit geen vrijblijvende oefening. De norm NEN 7510 informatiebeveiliging verplicht zorgaanbieders aantoonbaar grip te hebben op informatierisico’s. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over informatiebeveiliging in de zorg, van veelvoorkomende risico’s tot wet- en regelgeving.
Welke beveiligingsrisico’s komen het meest voor in zorginstellingen?
De meest voorkomende beveiligingsrisico’s in zorginstellingen zijn ongeautoriseerde toegang tot patiëntgegevens, phishing en ransomware-aanvallen, onveilige gegevensuitwisseling tussen zorgverleners en menselijke fouten door medewerkers. Zorginstellingen verwerken grote hoeveelheden gevoelige gezondheidsinformatie, wat ze tot een aantrekkelijk doelwit maakt voor cybercriminelen.
Concreet gaat het om risico’s zoals:
- Zwakke of gedeelde wachtwoorden waarmee meerdere medewerkers inloggen op hetzelfde systeem
- Verlies of diefstal van mobiele apparaten met patiëntgegevens
- Onbeveiligde e-mailcommunicatie met medische informatie
- Verouderde software die niet meer wordt bijgewerkt met beveiligingsupdates
- Onvoldoende toegangscontrole bij externe leveranciers en ICT-partners
- Gebrek aan logging: niet kunnen achterhalen wie wanneer welk dossier heeft ingezien
Wat zorginstellingen kwetsbaar maakt, is de combinatie van een breed netwerk van gebruikers en systemen. Zorgverleners, patiënten, zorgverzekeraars en overheidsinstanties wisselen continu informatie uit. Elk koppelpunt in die keten is een potentieel risico. Cloudomgevingen en digitale patiëntdossiers voegen daar nieuwe lagen aan toe. NEN 7510 besteedt expliciet aandacht aan moderne dreigingen zoals cloudomgevingen en cyberdreigingen, wat aangeeft hoe snel het risicolandschap verandert.
Wat is een risicoanalyse informatiebeveiliging en hoe werkt het?
Een risicoanalyse informatiebeveiliging is een systematisch proces waarbij je de risico’s voor de vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid van informatie identificeert, beoordeelt en prioriteert. Het resultaat is een risicobehandelplan: een overzicht van welke risico’s je accepteert, mitigeert, overdraagt of vermijdt.
Het proces verloopt in een aantal herkenbare stappen:
- Inventariseer je informatiemiddelen: welke systemen, gegevens en processen zijn kritisch voor je zorgverlening?
- Identificeer dreigingen en kwetsbaarheden: wat kan er misgaan en via welke zwakke plekken?
- Bepaal de kans en impact: hoe waarschijnlijk is een incident en wat zijn de gevolgen voor patiënten, medewerkers en de organisatie?
- Prioriteer de risico’s: welke risico’s vragen om directe actie en welke zijn acceptabel?
- Stel een risicobehandelplan op: koppel aan elk risico een concrete maatregel en een verantwoordelijke.
Binnen het kader van NEN 7510 is de risicoanalyse geen eenmalige actie maar een continu onderdeel van je informatiebeveiligingsmanagementsysteem (ISMS). Dat betekent dat je de analyse periodiek herhaalt, zeker als er wijzigingen zijn in je organisatie, systemen of de dreigingsomgeving. NEN biedt hiervoor ook een risicotool aan via het NEN Connect-platform, waarmee je de analyse gestructureerd kunt uitvoeren.
Geen gedoe, gewoon geregeld
Benieuwd wat wij voor jouw organisatie kunnen betekenen?
Van ISO-certificering tot interim-ondersteuning: wij regelen het, zonder rompslomp.
Hoe stel je een overzicht van informatierisico’s op voor je zorgorganisatie?
Je stelt een overzicht van informatierisico’s op door je risicoanalyse te documenteren in een risicoregister: een gestructureerd document waarin elk geïdentificeerd risico staat beschreven met de bijbehorende kans, impact, beoordeling en behandeloptie. Dit register vormt de basis van je Verklaring van Toepasselijkheid (VvT).
Een goed risicoregister voor een zorgorganisatie bevat minimaal de volgende elementen:
- Een beschrijving van het risico en het betrokken informatiemiddel
- De dreiging en kwetsbaarheid die het risico veroorzaken
- Een inschatting van de kans (laag, gemiddeld, hoog)
- Een inschatting van de impact op patiëntveiligheid, privacy en bedrijfscontinuïteit
- De gekozen behandeloptie en de bijbehorende beheersmaatregel
- De eigenaar van het risico en de geplande evaluatiedatum
De Verklaring van Toepasselijkheid legt per beheersmaatregel uit of deze van toepassing is op jouw organisatie. Als je afwijkt van een richtlijn, documenteer je hoe je de onderliggende doelstelling alsnog bereikt. Dit is de zogeheten ‘comply or explain’-aanpak die NEN 7510 hanteert. Het risicoregister en de VvT zijn geen statische documenten: ze worden bijgewerkt na elke risicoanalyse, interne audit of significante wijziging in je organisatie.
Welke wet- en regelgeving geldt voor informatiebeveiliging in de zorg?
Voor informatiebeveiliging in de zorg gelden meerdere wettelijke kaders. De belangrijkste zijn NEN 7510, de Wet aanvullende bepalingen verwerking persoonsgegevens in de zorg (Wabvpz), de AVG en de aankomende Cyberbeveiligingswet. Samen bepalen ze wat zorgorganisaties moeten doen om patiëntgegevens aantoonbaar te beschermen.
NEN 7510 en de Wabvpz
NEN 7510 is wettelijk verplicht voor zorgaanbieders. De Wabvpz verwijst via het Besluit elektronische gegevensverwerking door zorgaanbieders expliciet naar deze norm. Zorgorganisaties moeten NEN 7510 toepassen bij het beheer, de beveiliging en het gebruik van zorginformatiesystemen. Certificering is niet wettelijk verplicht, maar je moet wel aantoonbaar kunnen maken dat je aan de norm voldoet. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) verwacht dat zorgaanbieders beschikken over een functionerend ISMS en een getest continuïteitsplan.
AVG, NIS2 en de Cyberbeveiligingswet
NEN 7510 dekt een deel van de AVG-eisen af, maar niet volledig. Voor volledige AVG-naleving is aanvullende aandacht nodig. Daarnaast wordt de Europese NIS2-richtlijn naar verwachting in het tweede kwartaal van 2026 omgezet in de Nederlandse Cyberbeveiligingswet. Organisaties die werken volgens NEN 7510 voldoen al aan een groot deel van de NIS2-eisen, maar er zijn aanvullende verplichtingen, zoals het melden van incidenten binnen 24 uur bij de relevante autoriteit. NEN 7510:2024 bevat een directe mapping naar NIS2 in bijlage E van NEN 7510-2, zodat je precies kunt zien waar de overlap zit en waar aanvulling nodig is.
Wanneer schakel je een externe adviseur in voor informatiebeveiliging?
Je schakelt een externe adviseur in voor informatiebeveiliging wanneer de interne kennis of capaciteit ontbreekt om een ISMS op te zetten, een risicoanalyse uit te voeren of een certificeringstraject te doorlopen. Ook bij grote organisatorische veranderingen, een naderende audit of een overstap naar NEN 7510:2024 is externe ondersteuning waardevol.
Specifieke situaties waarin externe expertise het verschil maakt:
- Je start met NEN 7510 en weet niet waar je moet beginnen
- Je hebt een bestaand certificaat en moet uiterlijk 20 februari 2027 zijn overgegaan naar NEN 7510:2024
- Je wilt een GAP-analyse laten uitvoeren om te zien waar je ISMS tekortschiet
- Je medewerkers zijn onvoldoende bewust van informatiebeveiligingsrisico’s
- Je wilt een interne audit laten uitvoeren ter voorbereiding op de certificeringsaudit
- Je wilt NEN 7510 combineren met een ander managementsysteem, zoals ISO 27001
Een externe adviseur helpt ook bij het bewustwordingstraject binnen je organisatie. Medewerkers zijn vaak de zwakste schakel in informatiebeveiliging, niet uit onwil maar door gebrek aan kennis. Training en heldere procedures maken een groot verschil. Bij de overgang naar NEN 7510:2024 zijn zes stappen te doorlopen, van GAP-analyse tot overgangsaudit. Een adviseur kan dit traject van begin tot eind begeleiden, zodat je geen stappen overslaat en op tijd gecertificeerd bent.
Hoe Diks Process Support helpt met informatiebeveiliging in de zorg
Wij begeleiden zorgorganisaties van de eerste risicoanalyse tot en met de NEN 7510-certificering. Onze adviseurs kennen de zorgsector en begrijpen hoe informatiebeveiliging in de praktijk werkt, van kleine zorgaanbieders tot grotere instellingen met complexe ICT-omgevingen. We werken niet voor je maar met je, zodat kennis en eigenaarschap binnen jouw organisatie blijven.
Wat we voor je doen:
- Uitvoeren van een GAP-analyse op basis van NEN 7510:2024
- Opzetten of actualiseren van je ISMS en risicoregister
- Opstellen of herzien van je Verklaring van Toepasselijkheid
- Begeleiden van interne audits en management reviews
- Trainen en bewust maken van medewerkers over informatiebeveiligingsrisico’s
- Ondersteunen bij de overgang naar NEN 7510:2024 met het oog op de deadline van 20 februari 2027
Wil je weten waar jouw zorgorganisatie staat op het gebied van informatiebeveiliging? Neem contact met ons op en we kijken samen wat de beste aanpak is voor jouw situatie.
Geen gedoe, gewoon geregeld
Benieuwd wat wij voor jouw organisatie kunnen betekenen?
Van ISO-certificering tot interim-ondersteuning: wij regelen het, zonder rompslomp.
Gerelateerde artikelen
- De Autoriteit Persoonsgegevens controleert mijn organisatie, wat nu?
- Wat zijn de eerste stappen voor de NEN 7510:2024 transitie?
- Wat doe je als klanten je niet serieus nemen tegenover grotere concurrenten?
- Wat gebeurt als een ISO 27001-certificaat verloopt?
- Hoe betrek je alle lagen van de organisatie bij SCL?
- Wat gebeurt er na het behalen van je SCL certificaat?
- Wat is het verschil tussen SCL en de CO2-prestatieladder?
- Wat zijn veelgemaakte fouten bij ISO 27001?
- Hoe zorg ik voor een goede overdracht na een interim HSE opdracht?
- Is een interim expert duurder dan een vaste medewerker?