Wat zijn de zwakke plekken in de informatiebeveiliging van zorginstellingen?

Zorginstellingen hebben te maken met enkele van de meest gevoelige persoonsgegevens die er bestaan. Medische dossiers, behandelhistorie en financiële informatie maken de zorgsector tot een aantrekkelijk doelwit voor cybercriminelen. De zwakke plekken zitten zowel in de technische infrastructuur als in het menselijk gedrag, en de gevolgen van een beveiligingsincident kunnen direct impact hebben op de patiëntveiligheid. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over informatiebeveiliging in de zorg, van veelvoorkomende aanvallen tot praktische verbeterstappen.

Welke soorten cyberaanvallen treffen zorginstellingen het meest?

Zorginstellingen worden het vaakst getroffen door ransomware, phishing en datalekken via externe leveranciers. Ransomware is bijzonder destructief in de zorg omdat systemen die worden vergrendeld direct de patiëntenzorg kunnen verstoren. Phishing vormt de meest gebruikte aanvalsmethode om toegang te krijgen tot systemen, en aanvallen via ketenpartners worden steeds vaker ingezet.

Bij een ransomware-aanval versleutelen aanvallers bestanden en eisen losgeld voor herstel. In een zorginstelling betekent dit dat medische dossiers, planningssystemen en communicatietools onbereikbaar worden. De tijdsdruk in de zorg maakt zorginstellingen kwetsbaarder: stilstand is geen optie als er patiënten geholpen moeten worden.

Phishing-aanvallen zijn gericht op medewerkers die via een valse e-mail worden verleid om inloggegevens te delen of malware te installeren. Aanvallers spelen hierbij in op tijdsdruk, autoriteit of urgentie, thema’s die in een zorgomgeving dagelijks voorkomen.

Een derde kwetsbaarheid zit in de toeleveringsketen. Zorginstellingen werken samen met ICT-leveranciers, softwareontwikkelaars en andere ketenpartners die allemaal toegang hebben tot of verbinding maken met zorgsystemen. Een zwakke schakel bij een leverancier kan een directe ingang bieden voor aanvallers. De norm NEN 7510 stelt dan ook eisen aan het beheer van leveranciersrelaties en de beveiliging van gegevensuitwisseling in de keten.

Waarom zijn medewerkers de grootste risicofactor in de zorg?

Medewerkers vormen de grootste risicofactor in de informatiebeveiliging van zorginstellingen omdat de meeste beveiligingsincidenten beginnen met menselijk handelen, bewust of onbewust. Denk aan het klikken op een phishing-link, het gebruik van zwakke wachtwoorden, het delen van inloggegevens of het openen van patiëntdossiers zonder geldige reden.

In de zorg staat de focus op patiëntenzorg, en dat is begrijpelijk. Maar die focus kan ertoe leiden dat beveiligingsprocedures als omslachtig worden ervaren en worden omzeild. Medewerkers loggen in op gedeelde accounts om tijd te besparen, laten computerschermen onbeheerd achter of sturen gevoelige informatie via onbeveiligde kanalen.

Daarbij spelen ook het hoge personeelsverloop en de inzet van tijdelijke krachten een rol. Nieuwe medewerkers zijn minder vertrouwd met de beveiligingsprocedures van een instelling en worden vaker het slachtoffer van social engineering. Regelmatige bewustwording en training zijn daarom geen luxe maar noodzaak.

NEN 7510 benoemt bewustwording en training expliciet als beheersmaatregel. Organisaties moeten medewerkers informeren over hun verantwoordelijkheden, wijzigingen in procedures communiceren en rollen rondom incidentrapportage duidelijk maken. Informatiebeveiliging begint bij mensen, niet bij systemen.

Hoe kwetsbaar zijn medische apparaten en systemen voor hacking?

Medische apparaten en zorgsystemen zijn aanzienlijk kwetsbaar voor cyberaanvallen, met name omdat veel apparaten draaien op verouderde software, zelden worden bijgewerkt en steeds vaker verbonden zijn met het internet of interne netwerken. Dit maakt ze tot een aantrekkelijk doelwit voor aanvallers die via deze apparaten toegang zoeken tot bredere systemen.

Denk aan infuuspompen, beeldvormingsapparatuur of patiëntmonitors die via een netwerk communiceren. Deze apparaten zijn primair ontworpen voor medische functionaliteit, niet voor informatiebeveiliging. Beveiligingsupdates worden soms jarenlang uitgesteld omdat ze de certificering van het apparaat als medisch hulpmiddel in gevaar kunnen brengen.

Software die geïntegreerd is in een medisch hulpmiddel valt onder de Europese Verordening medische hulpmiddelen (EU/2017/745), wat de verantwoordelijkheid voor beveiliging complex maakt. De organisatie die het apparaat inzet, is verantwoordelijk voor de beschikbaarheid, vertrouwelijkheid en integriteit van de gegevens die ermee worden verwerkt. Dat vraagt om een duidelijk beleid rondom netwerksegmentatie, toegangsbeheer en monitoring van aangesloten apparaten.

Een aanpak gebaseerd op Zero Trust Principles, waarbij geen enkel apparaat of gebruiker standaard wordt vertrouwd, helpt zorginstellingen om de risico’s van verbonden medische apparatuur te beheersen. NEN 7510:2024 bevat hier al beheersmaatregelen voor.

Wat zijn de gevolgen van een datalek in de zorg?

Een datalek in de zorg heeft verstrekkende gevolgen: van directe schade aan patiënten en reputatieverlies voor de instelling tot juridische consequenties en hoge boetes. Omdat het om bijzondere persoonsgegevens gaat, namelijk medische informatie, zijn de risico’s voor betrokkenen groter dan bij gewone persoonsgegevens.

Voor patiënten kan een datalek betekenen dat gevoelige informatie over diagnoses, medicatie of psychische aandoeningen in verkeerde handen valt. Dit kan leiden tot discriminatie, identiteitsfraude of chantage. Het vertrouwen in de zorginstelling wordt geschaad, en dat vertrouwen is moeilijk te herstellen.

Voor de zorginstelling zelf zijn de gevolgen ook ingrijpend. De Autoriteit Persoonsgegevens kan boetes opleggen bij schending van de AVG. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) verwacht dat zorginstellingen beschikken over een functionerend informatiebeveiligingsmanagementsysteem (ISMS) en een continuïteitsplan. Ontbreekt dit, dan kan de IGJ ingrijpen.

Operationeel kan een ernstig incident leiden tot uitval van systemen, verstoorde zorgprocessen en extra kosten voor herstel en communicatie. In het geval van ransomware kan een instelling dagenlang niet beschikken over patiëntdossiers. De combinatie van reputatieschade, juridische aansprakelijkheid en operationele verstoring maakt informatiebeveiliging tot een strategische prioriteit voor elk zorgbestuur.

Hoe helpt ISO 27001 zorginstellingen hun beveiliging te versterken?

ISO 27001 biedt zorginstellingen een gestructureerd raamwerk voor het opzetten en onderhouden van een informatiebeveiligingsmanagementsysteem (ISMS). Het helpt organisaties om risico’s systematisch te identificeren, te beoordelen en te beheersen, in plaats van ad hoc te reageren op incidenten.

Voor de zorg is ISO 27001 de internationale basis waarop NEN 7510 is gebouwd. NEN 7510-1 is gebaseerd op ISO/IEC 27001 en voegt zorgspecifieke eisen toe die aansluiten op de unieke context van zorginformatie. Wie werkt aan NEN 7510-certificering, bouwt daarmee tegelijkertijd aan een solide ISO 27001-fundament. Dankzij het gecombineerde certificatieschema hoeven organisaties die beide certificaten nastreven niet twee keer geauditeerd te worden.

ISO 27001 dwingt organisaties om na te denken over:

• Welke informatie ze beheren en hoe gevoelig die is
• Welke risico’s er bestaan voor de beschikbaarheid, vertrouwelijkheid en integriteit van die informatie
• Welke maatregelen nodig zijn om die risico’s te beheersen
• Hoe ze aantonen dat die maatregelen werken via interne audits en managementreviews

Voor zorginstellingen die ook willen voldoen aan de NIS2-richtlijn, die naar verwachting in het tweede kwartaal van 2026 wordt omgezet in de Nederlandse Cyberbeveiligingswet, biedt NEN 7510:2024 al een mapping naar de NIS2-eisen. Wie voldoet aan NEN 7510, voldoet daarmee aan een groot deel van de NIS2-verplichtingen.

Waar begin je met het verbeteren van informatiebeveiliging in de zorg?

Beginnen met het verbeteren van informatiebeveiliging in de zorg start met een GAP-analyse: een overzicht van de huidige situatie vergeleken met de eisen van NEN 7510 of ISO 27001. Zo krijg je inzicht in de grootste risico’s en prioriteer je verbeteringen op basis van impact en haalbaarheid.

Een effectieve aanpak volgt een aantal concrete stappen:

1. GAP-analyse uitvoeren: breng in kaart welke eisen al zijn ingevuld en waar de hiaten zitten in het huidige ISMS of beveiligingsbeleid
2. ISMS opzetten of actualiseren: stel beleid, procedures en een risicobeoordeling op, inclusief een Verklaring van Toepasselijkheid
3. Maatregelen implementeren en testen: voer nieuwe of aangepaste beheersmaatregelen in en toets ze via interne audits
4. Medewerkers trainen: zorg dat iedereen begrijpt wat er van hen verwacht wordt en hoe ze incidenten herkennen en melden
5. Interne audit en managementreview: bespreek bevindingen op directieniveau en leg verbeteracties vast
6. Certificering plannen: plan de overgangsaudit tijdig in, zeker voor organisaties met een bestaand NEN 7510-certificaat dat uiterlijk 20 februari 2027 moet zijn overgezet naar NEN 7510:2024

Zorginstellingen die net beginnen, kunnen gebruikmaken van de normen NEN 7510-1 en NEN 7510-2, die kosteloos beschikbaar zijn via het NEN Connect-platform. NEN biedt daarnaast een gratis e-learning als introductie en tools voor risicoanalyse en compliance. Meer achtergrond over informatiebeveiliging in de zorg vind je ook in onze kennisbank.

Hoe Diks Process Support helpt met NEN 7510 in de zorg

Wij ondersteunen zorginstellingen bij elke stap richting NEN 7510-certificering, van de eerste GAP-analyse tot de afsluitende audit. We werken niet voor je, maar met je, zodat de verbeteringen ook echt landen in de organisatie en geborgd blijven.

Wat wij voor jouw organisatie kunnen doen:

• Een heldere GAP-analyse uitvoeren op basis van NEN 7510:2024 en de eisen van de IGJ
• Je ISMS opzetten of actualiseren, inclusief risicobeoordeling en Verklaring van Toepasselijkheid
• Medewerkers bewust maken van hun rol in informatiebeveiliging via gerichte begeleiding
• Interne audits begeleiden en managementreviews voorbereiden
• De transitie naar NEN 7510:2024 plannen zodat je ruim voor de deadline van 20 februari 2027 gecertificeerd bent
• Ondersteunen bij de aansluiting op NIS2 en aanverwante wet- en regelgeving zoals de Wabvpz en Wegiz

Wil je weten waar jouw organisatie nu staat en wat er nodig is om de informatiebeveiliging structureel te verbeteren? Neem contact op en we kijken samen naar de beste aanpak voor jouw situatie.

Gerelateerde artikelen

• Hoe train je interne SCL auditeurs?
• Hoe werkt periodiek onderhoud van je ISO 9001 systeem?
• Hoe meet je klanttevredenheid volgens ISO 9001?
• Hoe zet je een nulmeting op voor ISO 9001?
• Wat zijn de meest gestelde vragen over SCL door opdrachtgevers?
• Wat zijn de signalen dat SCL herziening nodig is?
• Hoe zorg ik voor continuïteit na een interim KAM opdracht?
• Kan een interim KAM coördinator onze audits begeleiden?
• Hoe vaak moet je een ISO 27001-audit doen?
• Hoe werkt ISO 27001 in de praktijk?